Historie 1941 – 1950

Tot 100 jaar: Historisch overzicht 9 september 1941 – 1950

5 september 1941: Onthulling grafmonument op Rusthof voor in de oorlog gesneuvelde militairen.

26 december 1941: Kerstconcert m.m.v.: Corry Bijster, sopraan
Simon C.Jansen, orgel
De kerk was niet verwarmd. Het was bitter koud en het sneeuwde de hele dag,
maar ondanks alle negatieve geluiden was de kerk stampvol en moesten zelfs extra
stoelen worden aangedragen.
Op 26 maart 1942 overleed te Zutphen Reinier Koerselman, de eerste en ere-
voorzitter van het koor. Daar voorzitter Benders toen reeds ziek was, sprak
Gerrit Van den Burg namens het AMK en als vriend bij de begrafenis.
“Hij was een beminnelijke figuur, gesierd met een kostelijke gave van de humor,
een slagvaardige praeses, een man met een heldere kijk op de practische dingen”, aldus de Amersfoortse dirigent.
In zijn periode bleek hij een trouw vriend van het AMK. Hij was een mens met een nobel hart, met een zonnige en bezielde natuur begiftigd, zijn hulpvaardigheid en vriendelijkheid waren in de Nederlandse zangerskring alom bekend -hij was van 1917 af bibliothecaris van het KNZV- en niets was hem teveel als hij anderen kon helpen. Hij was dan ook de geestelijke vader van het koor, een man volledig op de hoogte van het wel, maar vooral ook van het wee van de AMK-gezinnen.
1942-1945: Het is oorlog maar het AMK zingt door. Zij die ziek zijn en zij die van de buitenwereld zijn afgesloten hebben onze steun nodig. Daarom geen concerten waar men tegen betaling toegang heeft, maar wel besloten concerten, zoals in Zon en Schild, St.Elisabeth Ziekenhuis, enz.
De repetities gingen door zolang het repetitielokaal verwarmd kon blijven.
10 augustus 1944 overlijdt na een langdurige ziekte voorzitter G.H. Benders.
Van 1937 af tevens secretaris van het Verbond. Het voltallige koor volgde van het sterfhuis af tot de begraafplaats Rusthof de baar.
Aan de groeve zong het koor het Requiem van Nic. Hazendonk.
“Ik heb hem feitelijk niet anders gekend dan in moeilijke tijden, dus op zijn best”, schreef de Verbondsvoorzitter T.H. Koemans. “Zonder ophef, met beleid en vaste hand, met onverdroten ijver en onblusbaar optimisme bleef hij aan de arbeid, die altijd gericht was op het doel, de vriendschap tussen de zangers aan te kweken. Hoe snakte hij naar de tijd dat onze verenigingen weer over voldoende krachten kunnen beschikken om hun cultureel werk voort te zetten. Hij heeft die tijd niet mogen beleven.”
Uit het vele dat Benders heeft geschreven, komen wij dit citaat uit 1932 tegen:
“Mogen zij, die na ons geroepen worden, het verenigingsschip te besturen, zich doordrongen voelen van de taak, waarvoor zij zich dan gesteld zien, voort te bouwen op het mooie beginsel, dat steeds naar voren komt in onze vereniging, vriendschap aankweken onder de leden en propaganda maken voor de koorzang.
Want in welke richting het muziek-horen zich ook beweegt, het zelf beoefenen in welke vorm dan ook, zij het nog zo bescheiden, dient steeds te worden aangemoedigd. En daarvoor is de koorzang zo bij uitstek geschikt.”
26 juli 1945. Het eerste concert na de oorlog dat het AMK in de St. Joriskerk gaf.
De opbrengst van deze uitvoering was bestemd voor de nabestaanden van hen die gevallen waren voor de bevrijding van ons land.
Het koor zong: Psalm 126 van G. Legrenzi en het Requiem van L. Cherubini.
Het parool vond het “een ware weldaad, na de wereldse klanken van het zogenaamde bevrijdingsconcert weer naar echte gewijde muziek in de heerlijke en accoustisch zo gevoelige ruimte van de St. Joriskerk te kunnen luisteren, naar muziek die daar thuishoort.”
September 1945: P.S. Sonius wordt de nieuwe voorzitter.
Secretaris blijft W. Uitzinger en tot 2e voorzitter wordt benoemd J.Eppinga.
Het ‘fonds bijzondere noden leden AMK’ dat in de afgelopen jaren was gesticht, bleek prachtig werk verricht te hebben. Dit fonds bleef aanvankelijk voortbestaan om waar nodig te kunnen helpen, maar is op 18 april 1947 opgeheven.
3 mei 1946 Herdenking der gevallenen op het O.L. Vrouwenkerkhof.
Het AMK zong o.l.v. Gerrit van den Burg: Requiem (Nic.Hazendonk) en ‘t Geuzenvendel op den thuismarsch (Fred J.Roeske). De jaarlijkse 4-mei-tochten, die tot 1958 op het Rusthof met zang werden besloten, werden steeds door het AMK verzorgd.
19 februari 1947. Feestconcert bij de geboorte van Prinses Marijke.
Het was die dag erg koud. Desondanks was de St.Joriskerk goed bezet.
Uit de toespraak van burgemeester H.Molendijk: “Daarom was het zo goed van het mannenkoor, dat het ons vanavond innerlijk wilde warmen aan ‘n stuk gemeenschappelijk cultuurbezit: het Nederlandsche lièd.”
Juli 1947. Veertig jaar AMK. Vele vlaggen in de stad gaven dit jubileum extra fleur. Er was een ere-comité samengesteld. Het koor herdacht op 4 juli de overleden koorleden terwijl op 5 juli ‘s morgens eerst een reünie in het receptielokaal werd gehouden. Van 10.00 tot 12.00 uur werd het carillon van de O.L.Vrouwentoren bespeeld en om 13.45 uur vertrok het koor mêt begeleiding van de R.K.Muziekvereniging Wilskracht en de Politieharmonie naar de Int. School voor Wijsbegeerte waar om 15.00 uur de receptie begon. Vele, vele sprekers vertelden ieder op eigen wijze: De plaats van het AMK in Amersfoort is een belangrijke plaats en dit is terecht.
In de gangen en de kamers stonden prachtige bloemstukken “mannetje-aan-mannetje”.
De bloemen gingen na afloop behalve naar de zieke leden of de zieke dames van de leden naar zieken in Amersfoort.
Op 7 juli een feestconcert in de muziektent van Amicitia. Plotseling verschenen Hosanna, De Postharmonie, H.J. Hegeraath, Excelsior en Juliana.
Met Wilskracht speelden zij gezamenlijk o.l.v. Ferd. de Goey: “De Officer of the day.” De heer van de Linde bood een bloemenmand aan.
9-10-11 juli in Amicitia de AMK-revue, geschreven en gecomponeerd door Henk Driessen. De decors waren vervaardigd door C.J. Snoey en Bosch.
“Het 40-jarig bestaan was een unieke gelegenheid wederwaardigheden, van de voorbije jaren, vast te leggen in een revue. De revue is een groot succes geworden.” Drie avonden was de zaal uitverkocht.
12 juli: Autotocht met onbekende bestemming. Het was reeds ver na middernacht toen de reis naar Amersfoort weer werd aanvaard.
16 juli: Opvoering kinder-operette “De kinderen in een Jan Plezier trokken juichend door de stad.”
9 november 1949. Kerstfeestviering voor de ‘jongens overzee’ in de Markthal.
Niwin legde de viering op de band vast “Daar was allereerst het AMK dat er geen twijfel over liet bestaan of de jongens in Indië zullen straks genieten van hun zang.”       -Amersfoortsche Courant-
Juni 1950: Gezamenlijk kersen eten in Tiel, daarna in Arnhem koffiedrinken en vervolgens over Apeldoorn terug. Toen waren er nogal volop kersen(!).
September 1950: Voorlopig monument onthuld in het concentratiekamp Amersfoort. Het was koud en guur op de Leuderheide. “Een uitstekend mannenkoor” vond de Tijd.

 

Historie 1931 – 1940

Historisch overzicht vanaf 14 mei 1931 -1940

14 mei 1931: Groot Nationaal Concours georganiseerd door de Gemengde Zangvereniging Inter Nos in het concertgebouw De Vereniging te Nijmegen voor gemengde-, mannen- en vrouwenkoren, kwartetten, fanfare en harmoniegezelschappen.
Het AMK kwam uit in de afdeling Uitmuntendheid met als verplicht nummer:
“Morgenlied” van Philip Loots en als vrij nummer had men gekozen voor het pas ingestudeerde “De Broederschap” van J. P. J .Wierts.
Van de maximaal te behalen 420 punten, kreeg het AMK 397½ punt, goed voor een le prijs met lof van de jury (zilveren lauwerkrans) en een directeursprijs: twee Japanse vazen.
Legendarisch is die wedstrijd, niet in het minst omdat de laatste trein volgens velen te vroeg vertrok, zodat te-laat-komers wel moesten overblijven. Opblijven werd het, want de Nijmeegse winkels waren tot 4 uur ‘s nachts open. Pianist Langeveld had het restant van de nacht evengoed in een bad kunnen zitten -gevuld wel te verstaan- want toen hij uitgefuifd onder de dekens wilde kruipen, stuitte hij op een emmer water!
Augustus 1931. “De toeloop van nieuwe leden in de laatste tijd is van dien aard, dat het bestuur besloot de uitbreiding stop te zetten, tenzij zich uitstekende krachten voor het lidmaatschap aanmelden. Hiermede worden hoofdzakelijk bedoeld eerste tenoren, de partij in een mannenkoor, waarvan uitbreiding steeds gewenst is.
Het koor telt thans ruim 100 zangers waarvan geregend 80 à 90 leden de repetitie bezoeken.”      -Amersfoortsch Dagblad-
17 februari 1932: Ontspanningsavond voor werklozen.
Een Volksavond-concert in de Gem. Markthal m.m.v. de Orkestvereniging Amersfoort.
Het AMK zong o.l.v. Gerrit v.d. Burg:
N.H. Andriessen: De Gypten
Ph.Loots: Morgenlied
J.P.J. Wierts: De Broederschap
Joh.Strauss: An der schönen blauwen Donau
“De beide verenigingen is het ten volle gelukt de talrijke werklozen een avond te bereiden, die nog lang in het geheugen zal blijven voortbestaan.”
-Amersfoortsche Courant-
“Het was een zeer mooie avond en niet alleen de werklozen, maar ook degenen die een concert tegen entree bijwoonden, zullen zeker ook voldaan huiswaarts zijn gekeerd.”       -Amersfoortsch Dagblad-
Het zilveren jubileum wordt ingeluid door een bazar in De Valk op 1 en 2 maart, georganiseerd door het damescomité(!) en ten bate van: Het Amersfoorts Mannenkoor.
Reeds dadelijk bij het binnentreden van de Valk bemerkte men de opvallend goede verzorging van deze nuttige bazar. “Daartoe werken in de eerste plaats wel mee de keurige wandspreuken, ontworpen en uitgevoerd door de heer C.J. Snoeyenbosch, evenals zijn op het toneel opgestelde en sterk de aandacht trekkende transparant van de O.L.Vrouwetoren met het Amersfoortse wapen.”
-Amersfoortsch Dagblad-
Aan deze bazar was veel werk besteed. Niet alleen hadden de dames voor veel en fraai handwerk gezorgd doch bovendien waren er vele attracties, zoals een oliebollenkraam, een theetent, een koekhapperij, een electrische vistent, een trektent, een rad van avontuur en de altijd bij zulke gelegenheden aanwezige sjoelbak.
Elke tweehonderdste bezoeker ontving een verassing en de vijfhonderdste bezoekster werd door de dames- en herenkapper C.Dekker -Zuidsingel 2- een gratis permanent wave aangeboden.
De Amersfoortsche Courant had een aanmerking over de keuze van de zaal. “Waarom
is voor dit doel ook de markthal niet afgehuurd? De mensen konden in de zaal niet voor- of achteruit; velen konden bij de stands geen beurt krijgen, het leek wel een bijenkorf. Deze bazar maakte een grootse indruk, het mannenkoor waardig.
Een vereniging, die over vrouwen beschikt, die zulk een grote opoffering aan de dag leggen om de vereniging hunner mannen groot te maken, zulk een vereniging kan het niet anders dan goed gaan.”
Voordat echter het jubileumgebeuren in alle hevigheid losbarstte, werkte het koor eerst nog mee aan de kei-verplaatsing (23 april 1931).

Het Vrije Volk schreef naar aanleiding hiervan: “Ons beroemd mannenkoor gaf op de Groenmarkt een openluchtconcert passend in de stijl en de sfeer.
5 t/m 15 Juli 1932: Viering van het 25 jarige bestaan van het AMK
-programma:
dinsdag de 5e: Des avonds om 7.30 uur kranslegging op het graf van de medeoprichter Nic. Hazendonk, tevens herdenking van de andere overleden leden van de Vereniging. Gezongen worden het koorwerk “Omhoog” en het Requiem van Nic.Hazendonk.
woensdag de 6e:  Deze avond is afgestaan aan het Dames-comité van het AMK dat daartoe een verzoek heeft gedaan.
zaterdag de 9e: Des morgens van 10.30 tot 12.00 uur in de zaal of terras van Amicitia intieme herdenking van het 25-jarig bestaan voor de leden en hunne dames.
Des middags van 3.30 tot 5.00 uur in dezelfde zaal feestelijke receptie waarbij alle leden met hunne dames tegenwoordig zijn.
Des avonds van 8.30 uur af in dezelfde zaal: feestavond met bal voor de leden met hunne dames en reünisten en genodigden.
maandag de 11e:  Concert aangeboden aan de inwoners van Amersfoort op het Lieve Vrouwenkerkhof of in de muziektent in het Plantsoen.
Eventuele medewerking van een plaatselijke muziekvereniging en een collecte voor één of ander doel.
woensdag de 13e:  Groot kinderfeest uitsluitend voor de kinderen der leden op een nader te bepalen plaats. Het Dames-comité heeft toezegging gedaan hieraan medewerking te verlenen.
vrijdag de 15e:  Repetitieavond waarbij de heren gezellig worden beziggehouden. Na afloop gemeenschappelijk souper. Het programma van deze avond wordt nog nader bekend gemaakt.
Voorwaar een groots programma voor een groot zilveren feest!
Op zichzelf is een 25-jarig jubileum niet zo’n belangrijke gebeurtenis, maar voor een stad als Amersfoort met zijn eigenaardige bevolkingsgroepering, de groeiende en snel wisselende bevolking, waar ook de verenigingen met de regelmaat van de klok worden opgericht en snel verdwijnen, maakt dit wel een uitzondering.
“In de laatste tijd mochten we het Amersfoortsch Mannenkoor meer van nabij leren kennen”, schreef de Amersfoortsche Courant, “en konden we ons op de hoogte stellen van het intieme leven van de mannenzangers.
Amersfoortsch Mannenkoor wordt geleid door een krachtig bestuur, een bestuur, dat weet hoe de leden haar werk waarderen en te allen tijde op de leden kan rekenen. In dit opzicht kunnen we het Amersfoortsch Mannenkoor qua vereniging aan vele organisaties ten voorbeeld stellen en vooral de hechte vriendschapsband, die de leden samenbindt, is wel de voornaamste factor die het AMK doet zijn, een vereniging met deugdelijke inslag.
Wat immer de aandacht trok is de strikte neutraliteit, die het mannenkoor steeds wist te bewaren. Ieders principe wordt geëerbiedigd en daarom is het ieder mogelijk lid van het mannenkoor te zijn. Een factor van niet te onderschatten betekenis.”
Er werd tijdens deze AMK-feestweek veel gevlagd en diverse zakenmensen hadden hun etalage aan dit gebeuren gewijd.
– Sigarenhandel H.A. Vierdag in de Utrechtsestraat, had aan de rokertjes gedacht en zijn etalage was gevuld met Amersfoorts Mannenkoor sigaren, die in doosjes en kistjes smaakvol waren opgesteld.
– de firma R. van den Burg in de Arnhemsestraat, gaf in de keurig verzorgde, met tal van bloemen en planten aangevulde etalage de portretten van de vroegere en
tegenwoordige dirigenten. Men vond er voorts een oorspronkelijk -maar niet voltooid- manuscript van Nic. Hazendonk voor AMK-orgel-soli.
Tevens diverse foto’s van de vereniging en een grafiek van het ledental. Ten slotte naast het vaandel, de vleugel die was aangeboden door het Dames-comité.
– Maison Dekker aan de Zuidsingel, had een groot zeilschip geplaatst met de woorden; “Met volle zeilen naar het gouden jubileum.”

– Fotografisch Atelier A.J. Fortgens in de Langestraat, had in het middenraam een podium waarop zich trapsgewijze de uitgesneden foto’s van de koorleden -geplakt op koper- bevonden. De zijkanten van de etalage werden opgevuld met de portretten van de bestuurders en de dirigent.
We zullen niet het gehele programma extra “uitdiepen”. Wel dient er enige
ruimte te worden vrijgemaakt voor de 9e juli, de grote dag waarbij in de morgen voorzitter A. Koerselman zijn op rijm gestelde verenigingsoverzicht voordroeg en secretaris G.H. Benders deze speech beantwoordde, vanzelfsprekend ook op rijm.
Ook penningmeester G.J. Zwart wilde niet achterblijven. Hij bood de broeders-oprichters een wandrek met fraai bewerkte tinnen lepels aan.
‘s Middags maakte het koor een wandeling door de stad voorafgegaan door de
Amersfoortsche Muziekvereniging o.l.v. Ferd. de Goey. De publieke belangstelling was overweldigend. Eindpunt was Amicitia waar de receptie werd gehouden. Tijdens deze receptie bespeelde de stadsbeiaardier, S.A. van Kalveen, het carillon.
Buitengewoon fraaie bouquetten en bloemenmanden werden door de meeste vertegenwoordigde verenigingen of particulieren aangeboden. Meermalen liet Gerrit v.d. Burg na de speeches het Toastlied zingen. Er waren meer dan 30 sprekers. Tijdens deze receptie ontvingen wij van het Kon. Ned. Zangers Verbond de Heinze-medaille. Een geschenk, dat alleen gegeven wordt aan die verenigingen, die zich zeer verdienstelijk hebben gemaakt in de zangerswereld. “Als er ooit een mannenkoor is dat recht heeft bejubeld te worden dan is het wel het Amersfoort’s mannenkoor”
-Joh.W.B. Hagen,voorzitter K.N.Z.B.-
26 oktober 1932 is er een avond van gewijde muziek in de St. Joriskerk.
Deze avond wordt door de N.C.R.V. rechtstreeks uitgezonden.
Voor het AMK is dit de eerste keer dat het met het medium radio in aanraking komt.
Vele uitzendingen zullen nadien volgen.
“We hebben wederom met genoegen naar de vocale prestaties van dit uitstekende zangers-ensemble geluisterd”, schreef de muziekrecensent Schwerzel.
Het jubileumconcert vond plaats op 2 en 3 februari 1933.
Solisten voor deze avond waren: Hélène Cals, sopraan
Evert Miedema, tenor
Joh. Nelissen, bariton
en leden van het U.S.O.
Het AMK zong die avond behalve Zegepraal van L.F. Brandts Buys:
“Fantasie over een oud-Nederlandsch lied”, Dr.Joh. Wagenaar (AMK en orkest)
“Columbus”, Heinricht Zöllener (AMK, sopraan, tenor, bariton en orkest).
Een geslaagd concert en een waardig besluit van de feestelijkheden bij de
herdenking van het 25-jarig bestaan van het Amersfoorts Mannenkoor.
Begin 1933: Voorzitter R. Koerselman gaat met pensioen en wordt de eerste ere-voorzitter. G.H. Benders volgt hem op. Hoewel deze in eerste instantie de functie niet ambieerde, zwichtte hij toch voor de pressie op hem uitgeoefend om zich beschikbaar te stellen. Het koor zal ook met hem een goede koers varen.
26 januari 1934: Concert m.m.v. Annie Woud, alt.
Het AMK zong de volgende nummers:
Nic Hazendonk:  Requiem
Franz Schubert:  Zum Eingang, Zum Sanctus, Schlussgesang, Die Nacht en
Der Entfernten
Joh.Brahms:  Alt Rhapsodie (AMK, alt en piano)
Bela Bartok:  Hej hogyha en Anyom, assonyi
Flor v. Fuyse:  Naar Oostland willen wy rijden
Isr.J.Olman: Jerusalem
Het requiem werd gezongen naar aanleiding van het overlijden van de heren
Joh.M.B. Hage (ere-voorzitter KNZV) en J. Drost (2e secretaris KNZV).
“Een echte daad werd verricht door het zingen van twee door niemand minder dan Bela Bartok voor mannenkoor bewerkte Oud-Hongaarsche volksliederen.
Deze liederen werden in het Hongaarsch gezongen. Er behoort moed en ondernemingsgeest toe. Van den Burg heeft om deze uitvoering mogelijk te maken les genomen in de Hongaarsche uitspraak.”   -Amersfoortsch Dagblad-
10 mei 1934: Groot nationaal Zangconcours te Zutphen.
Het AMK zong in de Ere-afdeling het verplichte nummer van Willem Landré “Het Hazegrouwt” en als vrije nummer: “Morgenlied” van Ph. Loots.
De jury, bestaande uit Willem Landré, Fred Roeske en Dr.Joh. Wagenaar, kende 413 -van de maximaal te behalen 420- punten toe aan het AMK. Vandaar een eerste prijs met lof van de jury, de directeursprijs (een zilveren beker) en een extra prijs voor het hoogste aantal punten: een medaille van de Comm. van de Koningin van Gelderland.
21 februari 1935. Concert in het concertgebouw te Barneveld.
Om 7 uur vertrok het uit ruim 100 personen bestaande koor in drie autobussen van het parkeerterrein tegenover het politiebureau.
Men noemde dit optreden dè gebeurtenis van het seizoen.
Voorzitter G.Benders ontving een Barneveldse kip die op verzoek van de koorleden door de veldwachter in de late avond was opgescharreld. Een scharrelkip dus!
30 mei 1935: Een groot Nationaal zangconcours was uitgeschreven door het Deventer Mannenkoor “Kunst na Arbeid”. Het AMK deed mee en schreef in voor de “superieure afdeling” en won met 328 punten opnieuw de eerste prijs.
4 juli 1936: Van deze datum is een document met de volgende inhoud:
Wij Wilhelmina, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje Nassau, enz, enz, enz. HEBBEN GOEDGEVONDEN EN VERSTAAN: de overgelegde wijzigingen in de Statuten van de vereeniging: “Zangvereeniging “Amersfoort’s Mannenkoor””, gevestigd te Amersfoort. Het Loo, den 4 Juli 1936. (get.) WILHELMINA.
Ook deze erkenning was minder dan 30 jaar geldig en binnen die periode moest opnieuw goedkeuring worden aangevraagd voor een nieuwe periode. Zie 31 juli 1965.
8 juli 1936 Op initiatief van burgemeester J.C. Graaf van Randwijck wordt m.m.v. de Amersfoortsche Muziekvereniging en de bariton L.A. Galis een avondconcert in het openlucht-theater Birkhoven gehouden. Prachtig zomerweer en 1500 bezoekers.
“Wie wil concerteren in dit boschtheater moet iets werkelijk goeds te bieden hebben, zoals deze avond geboden werd. De volkomen zuivere accoorden, die ook het zacht gesprokene of gespeelde zuiver overbrengt, valt in dit theater op. Geen verdoezeling als onder hoge gotische kerkbogen. En toch valt het geluid niet uiteen, blijft het een geheel. Dat is het opmerkelijke”.
11 december 1936. Voor de eerste keer een concert in Zon en Schild m.m.v.
Joh. Blok, viool.
Na afloop heeft Ds. Nauta de medewerkenden hulde en dank gebracht voor het genot, dat zij verpleegden en personeel hadden verschaft.
5 juli 1937. Het 30-jarig bestaan werd gevierd met een jubileumconcert -gratis aangeboden aan de inwoners van Amersfoort- in het openluchttheater Birkhoven.
Ter gelegenheid van dit zesde lustrum bood burgemeester Mr.J.C. Graaf- van Randwijck van Joh.Strauss de Radetzky-marsch (met nederlandse tekst) aan.
Aanwezig waren ongeveer 2000 toehoorders, een aantal zo groot als nog nimmer bij een muziekuitvoering te Amersfoort is bereikt.
20 juli 1937. Duizenden Amersfoorters per trein, rijtuig, of lopende, begaven zich op weg naar paleis Soestdijk om het prinselijk paar een Lippische kei aan te bieden.
Ongeveer 50 keietrekkers -van elke vereniging één afgevaardigde- trok de reeds in de middag naar het bos van Soestdijk gebrachte kei van 3500 kg. naar het paleis.
Burgemeester Graaf van Randwijck bood met een enkel woord namens de Amersfoortse gemeenschap dit geschenk aan. De Prins sprak enkele woorden van dank, waarna de muziek het speciaal voor deze gelegenheid gecomponeerde “Keienlied” inzette.
Een spontane hulde bracht het AMK, dat zich bij de laan die naar het paleis voert had opgesteld. Zij zongen het Prinselijk paar op niet mis te verstane wijze toe. Staande voor het koor namen de Prins en de Prinses deze onverwachte hulde in ontvangst.
27 juli 1937: G.H. Benders wordt 1e secretaris van het KNZV.
11 februari 1938: Fëestconcert in Amicitia.
Medewerkenden: Ankie van Wickevoort Crommelius, sopraan
Willem Ripken, piano
Marius v.d. Werff, piano
Dit concert dat ter ere van prinses Beatrix werd gehouden, trok een uitverkocht huis.
“Wat vooral treft in het koor, is de winst aan elasticiteit, die verbrokkeling belet, de vaak stralende samenklank, de juiste stemverhoudingen en het zich voegen en aanpassen aan het geheel”.   -L.S. Snoek-
6 juni 1938: Zangersfeest KNZV ter gelegenheid van het 85-jarig bestaan in het openlucht-theater te Arnhem. Het AMK zong o.l.v. Gerrit v.d. Burg:
-W.Landré: Het Hazegrauwt
-Isr.J. Olman: Jerusalem
Er waren 20 deelnemende koren. Na afloop werd voorzitter Benders door de burgemeester van Arnhem gefeliciteerd met de prestatie van het koor.
26 december 1938 De eigenaar dhr. Van Berkel van Café Het Boompje aan de Heiligenbergerweg (nabij de huidige Stadsring en inmiddels gesloopt) heeft laten weten dat zijn zaak wordt gesloten. De bestuursleden Benders en Sonius gaan op zoek naar een ander repetitie lokaal maar ‘Het Valkje’ en ‘Amicitia’ zijn niet beschikbaar. De zaalhuur van ‘De Princenhof’ bedraagt Hfl.5,00 per week, maar beschikt niet over een fietsenstalling. De zalen ‘Monopole’ en d’Oranjeboom’ doen Hfl.3,00 per week (hetzelfde als ‘t Boompje). De volgende dag informeert de voorzitter het bestuur in een extra bestuursvergadering en in een brief van 28 december 1938 worden de leden geinformeerd over de noodzakelijke verhuizing.
juni 1939. Na circa 33 jaar de repetities te hebben gehouden in de zaal van
‘t Boompje, is het koor thans definitief verhuisd. In het vervolg zullen de wekelijkse repetities gehouden worden in de zaal van café-restaurant d’Oranjeboom aan de Leusderweg (nabij het Pon-spoorlijntje, maar inmiddels ook gesloopt).
september 1939. Het AMK stelt zich beschikbaar voor concerten aan gemobiliseerde militairen en deze kunnen “met vrijstelling van contributie” de repetities bijwonen.
Tevens werd in deze maand een zanghulde gebracht voor de honderdjarige NS.
4 april 1940. Orgelconcert in de St. Joriskerk t.b.v. het Nationaal Hulpcomité.
“Wij hebben het koor nog nooit zò goed gehoord. Dat was in één woord: Prachtig!”

 

Historie 1921 – 1930

Historisch overzicht vanaf 2 februari 1921  tot 1930

Op 2 februari 1921 overlijdt Nicolaas Hazendonk na een kort ziekbed in het
Elisabeth ziekenhuis op de leeftijd van 36 jaar.
De verslagenheid onder de leden is groot.
Er was in de loop der jaren een innige band van vriendschap tussen de leden en
Nic. Hazendonk ontstaan, zodat het voor allen steeds een vreugde was op de repetitieavonden te verschijnen.
Dat is vermoedelijk het geheim van het grote succes dat het AMK in de stad had.
Het is ongelooflijk wat de eerste dirigent voor het AMK heeft gedaan en betekend. Zonder zijn ongebreidelde enthousiasme zou het koor nooit zo’n groot publiek hebben aangetrokken. Een van de leden verwoordde het zo: “het was een genot onder zijn leiding te mogen zijn.”
“Hoe hoog muzikaal de volgende leiders mogen zijn, een samenwerking, ‘n één
voelen, een vriendschap als met Nic Hazendonk zal wel niet meer mogelijk zijn”,
schreef het Utrechts Nieuwsblad. Alles wat Hazendonk deed getuigde van ernstig streven, van nauwgezette voorbereiding.   -Gerrit v.d. Burg-
In Nic Hazendonk ging een werkelijk en “miskend-door-velen” talent verloren.
Piet Tiggers
Bij de begrafenis op 5 februari was een overweldigende belangstelling.
Het bestuur en de leden hadden zich bij het sterfhuis in de straat aangesloten
en op het kerkhof werd de met vele bloemkransen bedekte baar door de leden
van het Amersfoorts Mannenkoor ten groeve gedragen.
Piet Tiggers; dirigent van het AMK van 1921 – 1927
Als opvolger van Nic Hazendonk wordt in de vergadering van april 1921 de heer Piet Tiggers, toonkunstenaar en leraar aan de muziekschool te Amersfoort tot directeur der vereniging benoemd.
Deze bijna dertigjarige dirigent zou een waardige opvolger van Hazendonk blijken te zijn. Onder zijn leiding nam de vereniging in bloei toe en zeer veel hebben de leden van het koor van hem geleerd. Hij had een open oog voor de mogelijkheden die het nieuwe leiderschap hem bood en hij genoot volop van het voordeel van een snelgroeiend ledental.
Dankzij het werk van zijn voorganger was er weinig tegenstand bij het betreden van nieuwe paden. De kern van het koor bleek ontvankelijk voor de schoonheid van oude, vergeten werken, die hij met fijne smaak bracht. Hij beschouwde de polyfone kunst van de oude meesters als het beste studiemateriaal en achtte haar bij uitstek geschikt als inleiding tot de moderne componisten. Aan die moderne koorliteratuur is hij met het A.M.K. echter niet toegekomen.

 

Dat het koor met de keuze van Piet Tiggers tevreden was, bleek wel uit het jaarverslag, waarin G.C. Schellingen – van 1907-1921 secretaris van het AMK – o.a. schreef: “De Heer Tiggers weet met zijn mannen om te gaan en met een grapje, een goede mop dàt van zijn zangers te verkrijgen hetgeen hij wenst om tot een gaaf resultaat te komen. Eindeloos van geduld, steeds gelijkmatig van humeur en in het bezit van grote muzikaliteit is het hem gelukt een groot en uiterst moeilijk werk als het Requiem in te studeren”.
Het lag in de bedoeling dit Requiem van Cherubini binnen een maand na zijn benoeming uit te voeren. Piet Tiggers heeft op dat moment de muziekkennis van de zangers overschat. Het bleek onmogelijk in zo’n korte tijd dit werk onder de knie te krijgen en het bestuur besloot dan ook dit niet eerder uit te voeren dan in oktober.
24, 25 en 28 oktober 1921 vond het rouwconcert plaats ter nagedachtenis van de overleden directeur Nic. Hazendonk o.l.v. Piet Tiggers in Amicitia. Medewerking verleende het Symphonieorkest 5de Infanterie Brigade o.l.v. de heer G. Bikkers.
In de krant van 20 september moest de redactie meedelen dat de plaatsen voor de generale repetitie van 24 oktober en die van het volksconcert op 25 oktober geheel uitverkocht waren, zodat men alleen nog voor die van 28 oktober plaatsen à fl. 12,= kon verkrijgen. De toegangsprijs voor de generale repetitie en het volksconcert bedroeg fl. 10,75.
Het programma zag er als volgt uit:
1. L.W. Kalliwoda Ouverture in F
2. J. Gallus  Ecce quo modo moritur
3. G. Bikkers  Romance voor fluit en Violoncello
4. Edv. Grieg  Peer-Gynt suite I
5. W.A. Mozart  Maurerische Trauermusik
6. L. Cherubini  Requiem
Hoewel het oorspronkelijk de bedoeling was de opbrengst van de concerten te besteden voor een blijvend grafmonument op het graf van de overledene of tot studievorming van een studiefonds voor de kinderen, had Mevrouw Hazendonk de voorzitter verzocht hieraan een andere bestemming te willen geven. Zij meende haar overleden echtgenoot het beste te eren door enige door hem gecomponeerde muziekwerken te doen drukken en uit te geven (notulen bestuursvergadering 27 september 1921).
Desondanks besloot het bestuur de netto-opbrengst van dit concert, groot fl. 825,= te bestemmen voor een studiefonds voor de kinderen.
Dit bedrag werd door voorzitter Koerselman en penningmeester Zwart aan de weduwe overhandigd, die het in grote dank aanvaardde.
De recensies logen er niet om. De een was nog enthousiaster dan de ander zoals blijkt uit de volgende ontboezemingen:
“De Heer Tiggers heeft in zes maanden iets groots van het koor gemaakt; de uitspraak van het Latijn (welk een heerlijke taal om te zingen!) was bepaald verrassend duidelijk en zijn leiding van het geheel bestaande uit ruim honderd medewerkenden was zonder één enkele weifeling, overtuigd, muzikaal, rythmisch mooi afgewogen, duidelijk in de contrapunctiek, met schone buiging in de melodiek.
Het zou ons niet verwonderen als het koor nieuwe banen opgaat met de nieuwe directeur. Men late hem niet los, want hij is jong en heeft stellig beschaafdheid: twee zaken die een weg naar een grotere omgeving mogelijk maken”. -Het Dagblad-
“Het mannenkoor zelf heeft z’n oude roem gehandhaafd! De vraag drong zich zelfs op, of het koor niet boven z’n kracht zong! We hopen van niet en dan is aan dit gezelschap onder de bekwame leiding van de heer P. Tiggers een schone toekomst weggelegd”.  -Nieuwe Amersfoortse Courant-
20 november 1921 werd het Eerste Zangtournooi voor Gooi- en Eemland van het Nederlandsch Zangersverbond in gebouw Concordia te Bussum gehouden.
Men kan deze zangerstournooien – er zijn er in totaal vier geweest – als een voorloper van de huidige zangersdagen beschouwen.
Ter gelegenheid van het vijftienjarige bestaan hield het koor op 7 juli 1922 in café ‘t Boompje ‘s avonds van 8.00-10.00 uur een receptie. Het bestuur dacht deze viering in besloten kring te vieren, doch de vele bloemstukken en de afgevaardigden van plaatselijke verenigingen lieten geen twijfel bestaan over andere wensen. Tijdens deze receptie werd een volledige hectograafinstallatie aangeboden!
“Het AMK heeft nu 83 leden èn dankzij voorzitter R. Koerselman, op en top een verenigingsman met grote talenten, streng en vasthoudend als het moet, maar bovenal geestig en goedmoedig èn G.Benders als secretaris steeds vol plannen en initiatieven, moet het wel goed gaan”.
In 1922 verzorgt het koor voor het eerst de openingsavond van de Volksuniversiteit. Voor voorzitter Dr. R. Miedema is dit niet zo vreemd, want “de muziek ligt niet buiten, maar geheel binnen de lijn van de Volksuniversiteit. Immers de muziek doet meer dan iets anders ter wereld de stem des geestes horen”.
23 maart 1923 Het AMK heeft 100 leden!
“Er is een belangrijke gebeurtenis te melden, waarvan velen met genoegen zullen kennisnemen. Amersfoorts mannenkoor heeft zijn 100ste, werkend lid ingeschreven! Een mannenkoor van 100 leden voor een stad als Amersfoort is zeker een feit dat tot voldoening kan stemmen bij allen die de ontwikkelingsgang hebben gevolgd van deze mannenzangvereniging”.
Met een hartelijke toespraak van de voorzitter werd het 100ste toegetreden
lid een zilveren horloge – voor dit doel geschonken door horlogemaker
Mulder – aangeboden”. -Amersfoorts Dagblad-
Tijdens een vergadering van 13 juli 1923 wordt geopperd om van repetitieruimte te veranderen, omdat Café “Het Boompje” te klein zou worden als alle leden (80-90 zangers) aanwezig zijn op de repetitie.
Maar alles blijft bij het oude en pas in 1938 gaat men verhuizen.
In 1924 was er opnieuw een liefdadigheidsconcert nu ten bate van Kinderzorg te Amersfoort. Het koor had voor deze gelegenheid weer een groot werk op het repertoire staan namelijk Max Bruch’s bekende Scenen aus der Frithjof-saga, een compositie voor mannenkoor, orkest, sopraan en bariton.
Men had niet alleen de medewerking van het Symfonieorkest van het 5e Regiment Infanterie nu o.l.v. J.R. v.d.Glas, maar ook de sopraan Mies van Haselen en de bariton Joh. Nelissen bereid gevonden hun bijdrage aan dit concert te leveren.
Opnieuw had men waardering over wat het koor zo belangeloos bracht en het “dankbare applaus vertolkte wel de mening, dat het met zorg uitgevoerde programma werd gewaardeerd”.
Ook in 1924 was er een zangtoernooi voor Gooi- en Eemland van het Nederlandsch Zangersverbond. Het was de vierde en werd in Amersfoort in gebouw Necofa – afkorting voor: Nederlandsche Confectie Fabriek – in het Soesterkwartier gehouden.
De organisatie was in handen van het AMK, dat ook de versiering en de aankleding op zich nam. Vooral het tekenwerk van de heer Snoeyenbosch oogstte veel bijval. De deelnemers aan dit toernooi werden aan het station met de muziek van het 5e Regiment Infanterie afgehaald. Een hele gebeurtenis voor de ruim 400 zangers.
Toch vonden de muziekrecensenten het Necofa gebouw allerminst geschikt. Maar waar zou je in Amersfoort met zijn 30.000 inwoners anders moeten concerteren als er alleen van de koren al 400 deelnemers zijn? “Het wordt de hoogste tijd dat in Amersfoort een concertgebouw komt”, schreef men. Ruim vijftig jaar later kunnen we met het Theater & Congrescentrum De Flint, beter uit de voeten!
Burgemeester Mr.J.C. Graaf van Randwijck roemde in zijn openingswoord de medewerking van het Amersfoorts Mannenkoor aan de grote uitvoeringen van andere verenigingen.
Het succes van de Opera-opvoering en die van de Passie-muziek is voor een groot gedeelte te danken aan de medewerking der krachten van het mannenkoor. Tientallen jaren heeft het AMK op deze wijze het Toonkunstkoor gesteund.
In 1925 was er een Openluchtconcert in het Plantsoen, een concert voor de militairen in de schermzaal van de Infanteriekazerne aan de Leusderweg en een concert in Amicitia m.m.v. de bariton Jan van Rijsselberg en de pianist Henk Ramselaar. “Als het Amersfoorts Mannenkoor een concert geeft”, schreef het Amersfoorts Dagblad, “kan men van te voren zeker zijn dat dit geschiedt voor een stampvolle zaal, wel een bewijs dat deze vereniging zich in een grote mate van sympathie mag verheugen. En die verdient ze, want zij die haar van het begin van haar bestaan hebben gevolgd, zijn steeds ten volle overtuigd, dat het koor de beoefening der muziek altijd zeer serieus heeft opgevat. Wat wij bovendien bij dit koor in grote mate hebben geapprecieerd is de zo onmisbare discipline, enerzijds een gevolg van de toewijding en de geestdrift van de leden, doch anderzijds door de bezieling die er van de dirigent uitgaat. Hij verstaat de kunst de band tussen hem en de leden van het koor geen ogenblik te laten verslappen”.

In 1926 kreeg het AMK toestemming een concert te houden in de St. Joriskerk. Het batig saldo was bestemd voor het werk van de Diaconessen. Medewerking verleenden de organist Gerrit van den Burg en de violist Lajos Szikza.
“Zeer velen zullen de heren Kerkvoogden erkentelijk zijn voor de beschikbaarstelling van het schoone kerkgebouw aan dit uitnemend koor”, schreef Mevrouw A.J.de Jong Schouwenburg-Parker in de Amersfoortsche Kerkbode.
In 1927 organiseert het Amersfoorts Mannenkoor een zangcursus voor leden en niet-leden en benoemt de heer J.P. van Buijtenen, hoofd van de R.K.school aan de M.Withoosstraat en dirigent van het kerkkoor van de St.Henricuskerk tot leider.
De cursus wordt gehouden op woensdagavond van 20.00-21.30 uur in de muziekschool aan de Krommestraat. Voor deze cursus is veel belangstelling, ook van andere verenigingen.
26 augustus 1927 bedankt Piet Tiggers vrij plotseling als directeur van het AMK. Drukke werkzaamheden in Utrecht maken het hem onmogelijk te blijven.
Hij wordt o.a. samen met Willem Pijper muziekcriticus van het Utrechts Dagblad.
“De koorzang is een schoone volkskunst. Het is een bron vol genot. De leden van het Amersfoorts Mannenkoor zullen het hierover volkomen eens zijn. Heeft Johannes Brahms niet eens gezegd: “Wer aus diesem Brünnlein trinkt Bleibt jung und wird nicht alt”.       -Piet Tiggers-
Gerrit van den Burg; dirigent van het AMK van 1927 – 1954
Gerrit v.d. Burg, organist te Amersfoort, wordt op 9 september 1927 met algemene stemmen gekozen als opvolger van Piet Tiggers.
Gerrit v.d. Burg was voor het koor geen onbekende. Reeds enkele keren had hij als solist meegewerkt en ook als dirigent van Jubal hadden de leden hem kunnen beoordelen. Geen wonder dat de verwachtingen hooggespannen waren. Wederzijds bleek het direct te “klikken”, want meer dan 25 jaar bleef hij de onbetwiste leider van het AMK. Het-koor-van-Van-den-Burg zoals men in Amersfoort het mannenkoor na verloop van jaren noemde.
Hij kwam uit een zeer muzikale familie. Vader was muziekleraar, organist en kon een orgelwinkel de zijne noemen. Een broer van zijn vader had gestudeerd aan het muziekconservatorium te Keulen en vestigde zich daarna als musicus in Zuid-Afrika.
Van zijn achtste jaar af kreeg Gerrit v.d. Burg pianoles. Eerst van zijn vader en daarna van Willem Petri en nog later van Louis Robert uit Haarlem. “Eenmaal in de veertien dagen reisde Robert van Haarlem naar Amsterdam, waar ik in het paleis van Volksvlijt hem ontmoette. Dat waren vruchtbare jaren”, zou hij later zeggen.
De theorieles ontving hij eerst van M.W. Petri en daarna van Dr.Joh. Wagenaar die hem de kneepjes van het vak leerden.
Vader Van den Burg vond het verstandiger dat zoonlief met zijn handen de kost kon verdienen – noodzakelijk voor zijn muziekhandel – en zo werd Gerrit ook nog meubelmaker. En wat was hij daar trots op!
Op 16-jarige leeftijd werd hij volontair in de muziekhandel Utrecht en enkele jaren later vertrok hij naar Duitsland om daar èn de fijne kneepjes van het vak te leren èn als organist concerten te geven. Hij zag als organist een goede toekomst voor zich. Zijn vader besliste echter anders. Als oudste zoon diende hij naar Amersfoort terug te komen. Hij moest vader in de muziekhandel opvolgen. En daar in die dagen Vaders Wil Wet was, trok hij terug naar zijn geboorteplaats.
Tot groot geluk van het AMK.
Volgens Joh. Wagenaar bezit Gerrit v.d. Burg “alle muzikale eigenschappen, die voor een leider nodig zijn en veel compositiekennis, zowel op orkestraal als koorgebied.
Zijn harmonische kennis, zijn stijlgevoel en grote algemene muzikale ontwikkeling stellen hem in staat om zowel klassieke als moderne koorwerken te doorvoelen en er de rechte opvatting van te hebben.
Al beoefent hij toevallig de muziek niet in ‘t geheel als vak, hij behoort tot de intens-goede musici van ons land.
Er zijn vakmusici genoeg, die voor hem de vlag moeten strijken, wat betreft talent en muzikale ontwikkeling. En juist zijn aanleg en ontwikkeling zullen hem het overwicht bezorgen, dat voor een leider nodig is.”

 

17 mei 1928. Het AMK doet weer eens mee aan een groot Nationaal Zangconcours
uitgeschreven door het Velps Mannenkoor.
Het koor schreef nu in de 2e afdeling in, en behaalde het hoogste aantal punten dat de deelnemende koren van alle afdelingen hadden bereikt, nl. 312.
Het AMK ontving behalve een lauwertak, ook de directeursprijs, die bestond
uit een ere-beker.
Willem Meyer, directeur van Toonkunst, schreef hierover: “Een drievoudig
hoera voor het Amersfoortsch Mannenkoor. Ik zend u, de voorzitter dier vereniging mijn hartelijke gelukwensen voor het behaalde succes, de kroon op het vlijtige en ernstige studeren, sempre crescendo.”
26 juli 1928. Torenconcert Lieve Vrouwentoren (Lieve Vrouwenkerkhofzijde)
o.l.v. Gerrit van den Burg in samenwerking met de VVV te Amersfoort en m.m.v.
de Amersfoortsche Muziekvereniging o.l.v. F. de Goeij.
Ook werkte mee de beiaardier S.A. van Kalveen.
Er was veel publiek en men genoot op die mooie zomeravond van het experiment. Het bestuur had een paar honderd stoelen laten plaatsen zodat vooral de ouderen rustig konden zitten. De jongeren -en dat waren er velen- bleven staan. Toen het AMK de gemeente vroeg het afstaan en het plaatsen van deze gemeentelijke stoelen uit de Markthal “om niet” beschikbaar te stellen, werd dat verzoek afgewezen!
In het zelfde jaar was er eerst een concert voor de militairen in de schermzaal van de Infanteriekazerne aan de Leusderweg met voor het eerst solisten uit eigen gelederen en wel de baritons L.A. Galis en P.S. Sonius.
Daarna opnieuw een concert op de openingsavond in Amicitia.
Op 14 en 15 februari 1929 was er een groot concert dat voor de pauze geheel aan composities van Franz Schubert was gewijd. Medewerking aan dat concert verleenden de Orkestvereniging Amersfoort o.l.v. Willem Meyer en Jac. J. van den Burg, orgel. Het koor zong na de pauze: De Reunie van L.F. Brandts Buys en met het orkest samen An der schönen blauwen Donau van Joh.Strauss, dat hij indertijd voor de Wiener Männer Gesang Verein schreef.
Maart 1929: Het AMK schreef haar honderdste werkend-lid in.
Er is een heel groot huisgezin
In onze goede stad,
Waarin de brave ooievaar
Naar ‘t scheen genoegen had.
Want gister bracht zij in dat huis
(En ‘t wiegje stond al klaar)
En nieuwe spruit bij ‘t talrijk kroost,
Nu honderd bij elkaar.
En aardig was te zien hoe of
Het gansche hu1sgez1n
Verblijd was met deez’ jonge spruit;
men haald’ hem feest’lijk in.
Pa Directeur en Ma bestuur,
Zij weten in deez’ tijd:
Een groot gezin voert voor ‘t bestaan
Een harden levensstrijd.
Maar ‘t ouderpaar doen braaf z’n plicht,
Het arbeidt voor zijn kroost;
Want een voorbeeldig huisgezin
Dat blijft zijn grootste troost!
De kind’ren kozen één beroep.
Ook dat gebeurt niet vaak.
En geven zich met lust en moed
Geheel aan hunne taak.
Ze kozen als hun vak de zang,
En in het naast verschiet,
zingen ze in hun eigen stad,
Het allerhoogste lied.
Zij zingen en Pa dirigeert
Hun gansche leven lang.
Papa die heeft als hoofd van ‘t huis
Veel-noten-op-zijn-zang!
Dàt maakt dat ‘t zangershuisgezin,
In rijken voorspoed bloeit,
In aantal en in kwaliteit
Nog alle dage groeit!
‘t Is een gelukkig huisgezin
Waar ord’ en regel woont.
En door een prachtig kunstgevoel
Een grote liefde troont,
Voor eed’len zang en noesten vlijt,
Der studie grootsten schat.
‘t Gezin wordt door z’n kranig werk
Een sieraad onzer stad.
*********
Gelukgewenscht, o zangersbent
Juist honderd leden! Fijn!!
Breng, Amersfoortsche Mannenkoor,
Ons zangers-zonneschijn!
-Groegoe; Amersfoortsch Dagblad, 4 april 1929-
Het koor kreeg de smaak voor deelname aan concoursen te pakken.
9 mei 1929 trok men naar Hilversum om in de le afdeling mee te dingen naar een prijs. Gelauwerd kwam men terug. 331 punten is “nie niks” en de daarvoor ontvangen zilveren lauwertak èn de directeursprijs waren dan ook volkomen verdiend. Het jury-rapport vermelde niet voor niets: “Het AMK is een goed koor, dat goed heeft gezongen.”
“De eerste repetitieavond na een concoursdag is voor het AMK steeds iets bijzonders. Immers dan verenigen alle leden z1ch 1n het repetitielokaal en komen vele dames der leden mee om te getuigen van hun medeleven met de vereniging”, aldus het Amersfoortsch Dagblad.
13 september 1929. Orgelbespeling in de St. Joriskerk door Gerrit van den Burg.
Medewerkenden:  Het Amersfoorts Mannenkoor o.l.v. Gerrit van den Burg
Jac. Ph.Caro, bariton
Evert Miedema, tenor
George Stam, orgel.
De opbrengst van dit concert komt ten goede aan het orgelfonds van de Emmakerk in het Soesterkwartier.
Ondanks een “zwoele avond” was de kerk afgeladen vol! “Slechts het Amersfoorts Mannenkoor kan hier zo iets bereiken.” -Eemsbode-

 

Op 9 juli 1930 organiseerde de vereniging tot bevordering van het Vreemdelingen- verkeer te Amersfoort een openluchtconcert op het terras van Amicitia.
Behalve het AMK had de VVV de Amersfoortse Muziekvereniging o.l.v. Fred de Goey uitgenodigd. Er werd volgens de pers mooi en gaaf gezongen en geblazen. Het weer werkte mee. Alle stoelen op het terras waren bezet en aan de overzijde van de beek stond een duizendkoppige menigte aandachtig te luisteren.
Voor het concert van 22 en 23 januari 1931 had Gerrit van den Burg in samenwerking met de Orkest Vereniging Amersfoort o.l.v. Willem Meyer en Henk Ramselaar enkele grotere werken op het programma gezet.
Het AMK zong o.a.: Alph.Diepenbrock: Hymnus de Spiritu Sancto
G.Legrensi : Psalm 126
J. P .J. Wierts: De Broederschap.
“Steeds meer gaat Gerrit Van den Burg putten uit de ware bron van de mannenzang, de Latijnsche kerkzang. Wat zou hij met dit koor van ongeveer honderd man met sonoor mooigekleurd grondgeluid een schoonheid kunnen brengen als het mogelijk was Russische kerkzang te geven! Dat kan nu eenmaal niet, laat ons tevreden zijn dat hij op den Latijnschen weg is.” -U.N.-

 

Historie 1911-1920

Historisch overzicht vanaf 5 juli 1907 tot heden

In 1911 trouwt Nic. Hazendonk en uiteraard moet dit ook door het koor extra feestelijk worden gevierd. Voorzitter Koerselman zal het bruidspaar per rijtuig afhalen en hen naar het repetitielokaal begeleiden. Aan het bruidspaar en de leden zal een ere-wijn worden aangeboden. De leden hebben met elkaar veertig gulden bijeengebracht en men denkt hiervoor een feestje te kunnen bouwen. Na afloop blijkt men echter te optimistisch geweest te zijn. De koorkas zal vijftien gulden moeten bijleggen. Het bestuur vindt dat te veel en daarom zal men alsnog “met de pet” rondgaan om het tekort enigszins te dekken.
Vanzelfsprekend werd ook nu gezongen. Niet alleen zong men de bekende liederen
o.l.v. G.A. Heunks, doch men had ook enkele toepasselijke voor deze gelegenheid gedichte liederen voor het bruidspaar gemaakt.
De band tussen de dirigent en zijn vrouw èn de leden en hun echtgenotes werd
“nauwer aangehaald”, zodat voor velen deze bruiloftsavond onvergetelijk werd.
25 april 1912 herdacht voorzitter Koerselman zijn 25-jarig jubileum bij de HYSM. Natuurlijk diende ook dit gevierd te worden.
Nic. Hazendonk componeerde een wonderschoon lied en secretaris Benders schreef de tekst. Het refrein luidde als volgt:
Waarde Koerselman. U ter eere
Heffen wij dit feestlied aan!
Spreken uit! Als ons begeeren
Het u immer goed mag gaan!
Wij, we wenschen al te gaar
Dient het spoor nog menig jaar;
Promotie zij u ruim gegeven
Heil u, klinkt thans onze groet
Heil u, juichen we blij gemoed
Veel geluk! Veel geluk! In ‘t verder leven.
Een jonge vereniging als het AMK kwam voor vele onverwachte en soms ook vervelende gebeurtenissen te staan.
Tijdens een bestuursvergadering kwam men op de gedachte een liefdadigheidsconcert te geven in de St. Joriskerk. Dit plan kon geen doorgang vinden omdat de kerkvoogden de kerk voor het AMK en voor dat liefdadige doel niet wilden afstaan, omdat “een paar weken geleden een uitvoering in de kerk heeft plaats gehad en uitvoeringen in de kerk slechts spaarzaam kunnen worden toegestaan, daarom moet op uw verzoek afwijzend worden beschikt.”
Die afwijzing kwam hard aan, vooral omdat ongeveer twee maanden eerder de Wognummers wel de kerk voor een concert ten bate van hun eigen kas kregen en het AMK een concert werd geweigerd, terwijl het nota bene een liefdadig doel voor ogen had.
Heel vreemd was het ook dat enkele weken na de weigering een verzoek van enkele dames, die een koortje hadden gevormd om een liefdadigheidsconcert tot uitvoering te brengen, wel goed bevonden werd.
De secretaris schreef dan ook terecht: “Indien ooit, dan mag gewis hier wel gesproken worden van het meten met twee maten.” 

 

5 juli 1912 Het 1e lustrum wordt gevierd met het aanbieden van een feestconcert aan de burgerij op het terras van Amicitia en met medewerking van de Stafmuziekkorps van het 5de Regiment Infanterie o.l.v. de kapelmeester G. Bikkers.
Het terras was door het bestuur van de sociëteit welwillend afgestaan en de tekstboekjes werden gratis verspreid.
Het AMK zong tijdens dit concert de volgende composities:
Nic. Hazendonk: Hymne aan de muze der tonen
Aug. Stille:  Neerlands Taal
A. Saintis:  Sur les Remparts
Richard Hol:  Hollands Glorie
Nic. Hazendonk:  Ons Lied
Er waren telegrammen van het Nederlandsch Zangersverbond en de KZV Nijmeegs
Mannenkoor. In de pauze ontving Nic. Hazendonk een lauwerkrans.
Aangezien men in ons land nooit van te voren kan bekijken hoe het weer de volgende dag zal zijn – en dat ondanks elke voorspelling van De Bilt – werd ook dit
concert extra aangekondigd door het plaatsen van een vlag op de torentrans van de St. Joriskerk. Mocht het “weder dus niet meewerken, dan zal ten blijke dat het concert wordt uitgesteld, de vlag òf niet geplaatst òf tijdig verwijderd worden”.
De concerten op 3 en 4 februari 1913 waren opnieuw geheel uitverkocht.
Het koor had medewerking van: Th. van de Ham, tenor
J.Ch. Caro, bas-bariton.
Kees Andriessen, piano
Jos Stotzen, piano
Voor het eerst in de geschiedenis komt het AMK met een groot werk naar voren en wel van Jos Pembanz: Themophylae, een dramatische scène voor soli, mannenkoor en piano.
Het programma werd verder aangevuld met:
N.H. Andriessen: Psalm 84
V. Storch: Der einsame Wandrer
B Kölhe: Jesu dulci memoria
Becker: Martinsgans
Hans Wagner: Gothentrouw
“De gezongen liederen waren verre van gemakkelijk. De heer Hazendonk heeft ermee bewezen, wat aan te durven. De grootste moeilijkheden schrikken hem niet terug en de uitvoering toonde, dat hij ze wel weet te overwinnen.”
Op 6 september 1913 nam het koor deel aan de feestelijkheden van het 60-jarig bestaan van het Nederlandsch Zangersverbond in Den Haag. Het AMK opende het concert dat werd gehouden in het gebouw van Kunst en Wetenschappan met:
Hans Wagner: Gothentrouw.
Om 20.00 uur werd door de 1000 leden van het verbond een serenade gebracht aan
H.M. Koningin Wilhelmina.
Het was een zeer vermoeiende tocht van de repetitieplaats midden in de stad naar Huis ten Bosch. Deze tocht zonder fakkels en zonder muziek was eindeloos lang en vermoeiend. Toch slaagde de zang. Deze was tenminste prima verzorgd. Na afloop van deze gebeurtenis ging meer dan de helft van het AMK direct terug naar huis. Een gedeelte bleef bij familieleden in Den Haag logeren en een tiental vond onderdak in hotel “Centraal”. De volgende morgen toog dit tiental naar Scheveningen voor een strandwandeling en … een bad in zee. Een van de leden hield zijn hoge hoed op het hoofd want deze kon wel eens verloren raken!
1913. Er wordt een vaandel bij firma van Oven te ‘s Gravenhage besteld voor f.175,-.
De vereniging krijgt van B & W van Amersfoort vergunning voor het houden van een verloting (615 stuks) ten bate van het vaandelfonds.
Op elke 10 loten is er prijs: een kunstvoorwerp.
“De meeste van deze prijzen waren door de leden of hun dames louter voor
dit doel vervaardigd.”
In 1913 ging het vaandel mee naar een concours en op 5 augustus won het AMK op een Nationale Zangerswedstrijd te Renkum in de 3e afdeling de 5e prijs.
Bovendien kreeg het koor een ereprijs uitgeloofd door: Z.K.H. Heinrich Wladimir Albert Ernst Prins der Nederlanden, Hertog van Mecklenburg Schwerin en een extra ereprijs aangeboden door de commissaris van de Koningin in de provincie Gelderland.
Grote vreugde zowel bij de AMK-ers in Renkum als bij het thuisfront in Amersfoort. Toen het koor om 22.00 uur in Amersfoort per trein arriveerde werd het feestelijk ontvangen en met muziek van een Harmonie aan het hoofd gingen de deelnemers per rijtuig naar het verenigingslokaal. De feestvreugde daar kende geen grenzen.
September 1914. De grote wereldstrijd had, vooral in augustus, zulk een
deprimerende invloed op de werkzaamheden van onze vereniging, dat het bestuur zich grote zorgen maakte over het voortbestaan van ons koor. In de eerste weken van augustus kwamen behalve het bestuur slechts enkele gewone leden op de repetitie, zodat van echt oefenen geen sprake kon zijn.
Voorlopig werden de repetities stopgezet. Toen men eind augustus bemerkte dat het economisch leven in Nederland toch niet helemaal dood was, probeerde het bestuur de repetities te hervatten.
Het zond een circulaire aan die leden die niet in militaire dienst waren opgeroepen en vol moed gingen het bestuur en Nic Hazendonk weer aan het werk.
Toch kwamen desondanks te veel leden niet opdagen en de twintig getrouwen die wel kwamen waren over de partijen zo slecht verdeeld dat van een goede repetitie geen sprake kon zijn. Op deze manier verder gaan was niet mogelijk. Het bestuur besloot nog eenmaal een poging te wagen. De circulaire die het verzond bevatte één noodkreet: HOUDT HET AMK IN STAND.
Deze oproep had succes. Bijna alle werkende leden waren toen weer present.

 

Amersfoort Garnizoensstad. Het koor opende de deuren voor die leden van het Verbond die in de Keistad onder de wapenen moesten. Met vreugde worden deze “broeders van de zang” ontvangen. “Wellicht”, schrijft secretaris Schellinger in 1914, “dat zij nog een concert van onze vereniging mee kunnen maken. Het zal aan onze ijverige directeur, het bestuur en de gewone werkende leden een vreugde zijn, als deze tijdelijke militaire leden later met aangename herinneringen omtrent het Amersfoorts Mannenkoor naar hunne haardsteden of garnizoenen terug kunnen keren!”
Vier jaar lang zouden de militairen gast van het AMK zijn.
In 1915 zingt het koor op verzoek van het Comité ter behartiging der belangen der geïnterneerden in het Kamp van Zeist, en op verzoek van de garnizoenscommandant in de Infanteriekazerne te Amersfoort.
In 1916 volgde een concert in de muziektent, opgesteld tussen kazerne 2 en 3 van de Infanterie Kazerne aan de Leusderweg.
In 1917 werd het 2e lustrum gevierd met een maaltijd in Maison “De Kloet”,
Arnhemsestraat 5. Na afloop bleef men gezellig in het repetitielokaal aanwezig. Eigenlijk wilde het bestuur een groot tuinfeest houden, doch dit werd door het gemeentebestuur verboden omdat onze burgemeester principieel bezwaar had tegen een buitenfeest in deze treurige tijd.
De muziekvereniging Harmonie van de Wagenwerkplaats bracht bij café Otte de
jubilerende vereniging een serenade.
Na dit “buitenfeest” gaf het koor samen met het muziekkorps van de 9e Infanterie Brigade o.l.v. kapelmeester J. Boers een openluchtconcert op het terras van Amicitia.
Het terras bleek bijna te klein om het aantal bezoekers, onder wie zich ook
de burgemeester bevond, te bevatten.
In 1919 volgt eerst de medewerking aan een protestvergadering tegen de annexatie- plannen van België.
Het AMK zong behalve het: Wij willen Holland hou-en, het Zeeuwsch Volks-
lied, het Zeeuwsch-Vlaamsch Volkslied, Ons lied van de Zee, Mijn Nederland,
0 Nederland let op Uw saeck en na de pauze Hollands Glorie.
Zoals u wellicht weet is de annexatie van Zeeuwsch-Vlaanderen niet doorgegaan!

Ook in 1919 werd het borstbeeld van Johan van Oldebarnevelt t.g.v. zijn 300-ste
geboortedag op het Stationsplein onthuld. Het AMK was daarbij aanwezig en zong onder leiding van dirigent Nic Hazendonk:
Wilms, Wilhelmus
Het Vlaggelied
Johan Crüger, Dankt, dankt nu allen God
Richard Hol, Hollands Glorie

 

Onstaan AMK 1907

1907 – 1910

Historisch overzicht vanaf 5 juli 1907 tot heden

Opmaat
In 1870 telde Amersfoort 13.430 inwoners. Daarvan zorgden vier politieagenten voor de veiligheid van de burgers; vier artsen namen de gezondheidsdienst voor hun rekening; drie notarissen behandelden de wettelijke en juridische kant van dood en leven; vier postbodes brachten elke dag 5 à 6 keer de brieven rond en er was één Liedertafel Amersfoort, die mee het culturele leven verzorgde.

In 2007 wonen in de keistad circa 140.000 mensen, zijn er zo’n 80 politiemensen,
30 huisartsen, 10 notarissen, 120 mensen werken bij de post die nog maar vier dagen per week de post bezorgen en is daar het Amersfoorts Mannenkoor dat met gepaste vreugde zijn honderdjarige bestaan herdenkt.
Statistieken en cijfers zijn bijna altijd interessant en men kan er over het algemeen alle kanten mee uit.
Voor ons is het van belang te weten dat er in de 19e eeuw een mannenkoor in Amersfoort is geweest dat in de vijftigerjaren van die eeuw werd opgericht en pas tegen het eind van de negentigerjaren verdween.
Deze “Liedertafel Amersfoort” was lid van het Nederlandsch Zangersverbond.
Met deze gegevens voor ogen komen vanzelfsprekend de vragen naar boven:
“Hebben de initiatiefnemers van het AMK van het bestaan van de Liedertafel geweten?” en…”Hebben ze bewust de naam van ons koor daarvan afgeleid?”
Op deze vragen zullen we nooit antwoord krijgen.

 

Het Amersfoorts Mannenkoor heeft altijd deelgenomen aan het culturele-, het maatschappelijke- en het sociale leven van Amersfoort. Vanzelfsprekend staat het culturele op de eerste plaats, doch een koor als het AMK heeft nooit voor de maatschappelijke medeverantwoordelijkheid en de sociale noden van anderen de ogen gesloten.
In de loop der jaren hebben duizenden Amersfoorters van de concerten genoten,
want nog altijd geldt: “zang is de verklanking van de emotie, een emotie welke zelf weer haar oorsprong vindt in het diepe gevoelsleven van de mens”.
De voormalige burgemeester van Amersfoort, de heer H. Molendijk heeft het eens als volgt verwoord:
“Een zangkoor kan onberispelijk zingen, jaarlijks een uitstekend concert geven en toch van weinig betekenis zijn voor het culturele leven van de stad.
Ons Mannenkoor weet bij a1lerlei gelegenheden dienend op te treden en geeft daarmee inhoud en kleur aan het geheel.
Bij velerlei gelegenheid heeft het de samenkomsten gemaakt tot eenvoudige plechtigheden en in dagen van vreugdig herdenken geeft het onze blijdschap op beschaafde wijze vorm.”
In 1946 werd de voorzitter van het AMK, de heer Jan Eppenga, tevens voorzitter van de Sectie Zang en Muziek van de in 1946 gestichte Amersfoortse Gemeenschap (AG). Zo werd het AMK één van de pijlers waarop de AG kon worden gebouwd. En dat er in de naoorlogse dagen (1946) veel moest gebeuren blijkt uit een citaat uit die tijd:
“Een betrekkelijk kleine groep van ingezetenen, ca. 1,5 procent (!), van de gansche bevolking profiteert van de muzikale geneugten. Het overgrote deel van onze stadsbevolking toont geen belangstelling”.
Tussen het AMK en de AG bestond een goede samenwerking.
Later werd de Amersfoortse Gemeenschap omgevormd tot de Amersfoortse Culturele Raad(ACR) en nog later tot het Bureau Kunsteducatie (BKE).
Prelude
Amersfoort was jarenlang een garnizoensplaats van betekenis. Veel militairen bewoonden één van de kazernes die de stad in het begin van de 20e eeuw rijk was.
De soldaten zochten ‘s avonds hun vertier in de binnenstad en de muzikanten van het stafkorps van de 5e Regiment Infanterie gaven af en toe voor de burgerij een concert in de muziektent, die in die tijd in het Plantsoen was geplaatst, of men concerteerde bij bijzondere gelegenheden op het terras van de sociëteit Amicitia.
In diezelfde tijd werd de Centrale werkplaats van de spoorwegen naar Amersfoort verplaatst. De HYSM – Hollandsch Yzeren Spoorweg Maatschappij – zat in de lift; er gingen meer en meer mensen gebruik maken van het “ijzeren paard”, zodat het station gelegen aan het Smallepad te klein werd en men naar een groter onderkomen op zoek ging. De directie vond de nieuwe plaats aan de voet van de Berg recht tegenover hotel “Bellevue”, het latere Monopole en nu “De Eenhoorn” geheten.
Het nieuwe station werd een sieraad voor de stad genoemd, terwijl bovendien elke reiziger als hij het station uitkwam op een bijzondere wijze attent werd gemaakt
op het mooie uitzicht dat de natuur hem bij wijze van spreken gratis aanbood.
Ongetwijfeld zal menig reiziger op dat moment hebben gedacht: “hier zou ik wel willen wonen”.
Wij mogen niet vergeten dat men in het begin van die eeuw over het algemeen van
‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat werkte. Het loon voor al dat werken – over het algemeen veel zwaarder en intensiever dan nu – was niet hoog, zodat er van veel uitgaan weinig sprake was. Men zocht de gezelligheid meer binnen- dan buitenshuis. Vooral in de herfst en in de winter, als het op straat guur en koud was, werd de warmte van de huiskamer opgezocht en zette men de stoelen rond de kachel.
Dan kwamen de verhalen over vroeger los en werd menig lied gezongen.
Van uitgaan kwam niet veel, maar als er eens een feestavond was te vieren, kon men op veel publiek rekenen.
Een dergelijke feestavond werd in juni 1907 in de feestzaal van “‘t Valkje” in de Valkestraat gehouden. Tijdens deze avond vormden vier mensen van de Centrale Werkplaats een kwartet en zongen dat het een lieve lust was.
Deze vier mannen – Graaff, Lagenbach, Pijpers en Windt – waren zo goed dat zij in de pauze het gesprek van de avond werden. Ook twee collega’s van de HYSM, de heren Koerselman en Schooleman, waren over het gehoorde zeer enthousiast en zij roemden het ene nummer nog meer dan het andere. Tijdens hun gesprek voegde een zich voor hen totaal onbekende jongeman van even in de twintig bij hen die, na zich te hebben voorgesteld als onderwijzer Hazendonk, zich verwonderde waarom met dit stemmenmateriaal er nog geen Liedertafel in Amersfoort aanwezig was.
De beide spoormensen hadden hierover nooit nagedacht en men sprak af elkaar na twee dagen weer te ontmoeten. Ieder voor zich zou in die tussentijd het plan overwegen en als men een mogelijkheid zag, dit nader uitwerken.
Men kwam op de afgesproken tijd en plaats opnieuw bijeen en het AMK werd een voldongen feit.
Het driemanschap ging op zoek naar meer zangliefhebbers en om een groter gebied te bereiken plaatste men een oproep in de plaatselijke courant om tot het oprichten van een mannenkoor te komen. Kort daarna kon ‘s avonds een vergadering worden belegd. Het personeel van de Centrale Werkplaats was ruim vertegenwoordigd. Dat was niet zo verwonderlijk als men weet dat de heer Hazendonk op de goede gedachte was gekomen bij de uitgang van de “Wpc” te gaan posten tegen de tijd dat het personeel naar huis ging. In het wilde weg informeerde hij naar zangliefhebbers.
Hij maakte hen attent op de plannen en noteerde ijverig hun namen in een
notitieboekje. Langs deze weg werd bijv. J.H. Hos, oprichter van Zanglust – een koor van geheelonthouders dat juist had opgehouden te bestaan – voor het mannenkoor gewonnen. Hij zou meer dan vijftig jaar lid van het AMK blijven.
Toch vroeg men zich in Amersfoort af of de stad een mannenkoor zou krijgen.
Een plan ontwerpen is immers altijd nog iets anders dan haar tot uitvoer brengen:
Zoals we reeds zagen waren er veel spoormensen op die oprichtingsvergadering
aanwezig, maar ook militairen, “import-Amersfoorters” en enkele autochtone
bewoners vulden de zaal.
Er werd een commissie van 5 personen benoemd die verdere plannen zou ontwikkelen en de opdracht meekreeg een conceptreglement te ontwerpen. Dankzij “de lust en den ijver” van deze commissie was het mogelijk dat al op 5 juli tot oprichting kon worden overgegaan.
Unaniem was men van mening dat de “Zangvereeniging Amersfoort’s Mannenkoor” – een naam die de heer Langeveld bedacht- de juiste was.
Ook werd tijdens diezelfde vergadering de heer Nic. Hazendonk als tijdelijk directeur benoemd en koos men de voorlopige commissie tot bestuur, die de functies onderling verdeelde.
En zo begon op 5 juli 1907 het toen nog ongedachte, maar nu erkende rijke leven van nu het: “Amersfoorts Mannenkoor” (AMK). 

Nic Hazendonk; dirigent van het AMK van 1907-1921

Nic. Hazendonk woonde sinds 1 januari 1907 in Amersfoort. Hij was onderwijzer in school G, een openbare lagere school die in die jaren in de Puntenburgerlaan gevestigd was.
De keus van het AMK om juist hem een tijdelijke aanstelling te geven – al snel werd deze omgezet in een definitieve (11 oktober 1911)- was niet zo vreemd als men op het eerste gezicht wel zou denken. Hij was leerling geweest van de in de mannenkoorkringen zeer bekende Nijmeegse dirigent en componist Leon C. Bouman en behaalde daarna het diploma zang van de Maatschappij ter bevordering van de Toonkunst.
In Amersfoort was hij de man voor de Volkszangklasse. Zijn manier van lesgeven werd ten voorbeeld gesteld aan andere plaatsen in Nederland.
Bovendien was hij organist in de Lutherse kerk en muziekrecensent van het
Amersfoortsch Dagblad.
Het koor ging dan ook vol vertrouwen onder zijn leiding van start.

 

Als repetitielokaal werd de uitspanning ‘t Boompje aan de Heiligenbergerweg in gebruik genomen. In de tuinzaal (serre) vonden de repetities plaats.
Er was altijd een gezellige sfeer in die serre van ‘t Boompje.
Otte, de eigenaar, was wel een beetje trots op het AMK. Kleine kinderen worden groter en op een gegeven moment barstte het AMK compleet uit de serre.
Wat nu gedaan? Men zocht al naar een andere gelegenheid voor de repetities, maar Otte liet het AMK niet gaan en de serre werd vergroot. “En daar stonden we dan tussen puin, balken en opgetaste stenen en zongen zo hard dat de kalk uit de voegen vloog”, vertelde Dirk Mulder jaren later met veel verve en daarbij glinsterden zijn ogen bij die herinnering aan september 1907.
De vereniging groeide dus zeer snel, en dat ondanks het feit dat elf spoormensen reeds in het eerste half jaar bedankten.
Tientallen jaren is men ‘t Boompje trouw gebleven totdat het koor een nieuw thuis vond in de Oranjeboom (inmiddels gesloopt) aan de Leusderweg.
Het Roeierslied van C.C.A. de Vliegh was het eerste lied dat het koor instudeerde.
Het was geen gemakkelijke taak die Nic. Hazendonk op zich had genomen. Hij begon met veertig zangers, waaronder slechts enkele geroutineerde en hij moest zich dan ook de eerste tijd beperken tot het eenvoudig te zingen lied, want – goed pedagoog als hij was – hij voelde dat een te hoog grijpen de zangers zou kunnen ontmoedigen en vermoeien.

 

Toch zag de dirigent kans binnen een jaar zijn eerste concert aan het Amersfoortse publiek aan te bieden, dat werd gehouden in de concertzaal van sociëteit Amicitia.
Medewerkenden waren:
Jeanette G. Molsbergen, sopraan -Utrecht-
Bertr.H. Drilsma, cellist -Amsterdam-
Betsy Poppeldorf, pianiste -Amsterdam-
Het koor zong naast het reeds eerder genoemde Roeierslied, Neêrlands Taal
(aug Stille), De Avond (Jos Jacobs), De Martelaar in het Colyseum (L. de
Rillé), Nimmer Nacht (NH. Andriessen) plus enkele Hollandsche liedjes zoals
Het wildt Vogelijn en het Visschertje.
De toegangsprijs voor dit concert bedroeg f.0,75. Gezinsleden van de mannen van het koor betaalden slechts een kwartje. Volgens de kranten van die tijd was dit concert een goede start voor betere prestaties.
Natuurlijk moest op het succes van die avond gefeest worden.
Op 23 Mei was het zover en met muziek, voordracht en enkele liederen van het koor zelf werd het een onvergetelijke avond.
Het tweede concert -16 februari 1909- werd opnieuw in de concertzaal van Amicitia gehouden. Bestuur en dirigent waren van mening dat het tijd werd composities met medewerking van solisten ten gehore te brengen. Men vond dat in het lied van de bekende G.A. Heinze “Bede” dat werd geschreven voor mannenkoor en bariton. De baritonsolo werd vertolkt door de destijds zeer beroemde en geroemde Jos M. Orelis uit Amsterdam. Vooral de Nieuwe Amersfoortsche Courant was laaiend enthousiast over dit concert.
“De mannen zongen uitstekend en de ijverige bekwame directeur heeft alle eer van zijn werk. De zangers “hangen aan zijn stokje” en laten de minste beweging niet ongemerkt voorbij gaan, integendeel.
Ze droegen alle liederen met gevoel voor. Het langdurig applaus was dan ook wel verdiend. Wanner dit ijverige koor zo voortgaat zich te oefenen en naar het beter strevende, dan kan het wat worden en zal het binnen afzienbare tijd wel een koor zijn dat meetelt in den lande”.
15 juli 1908 Door goedkeuring van de statuten erkent de Minister van Justitie de
“Zangvereeniging Amersfoort’s Mannenkoor”
Daarbij maakt hij de opmerking dat alsnog in de statuten moet worden vermeld dat het door de vereniging gestelde doel zal worden bereikt door “het houden van repetities en het geven van uitvoeringen”. Het bestuur dient de statuten overeenkomstig te wijzigen of te verbeteren en opnieuw in te dienen.
1 augustus 1908 Van deze datum is een document met de volgende inhoud:
Wij Wilhelmina, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje Nassau, enz, enz, enz. HEBBEN GOEDGEVONDEN EN VERSTAAN: de overgelegde Statuten van de vereeniging: “Zangvereeniging “Amersfoort’s Mannenkoor””, gevestigd te Amersfoort.
Het Loo, den 1 Augustus 1908. (get.) WILHELMINA.
Deze erkenning was minder dan 30 jaar geldig en binnen die periode moest opnieuw goedkeuring worden aangevraagd voor een nieuwe periode. Zie ook 4 juli 1936. 

30 april 1909.
Volop feest ter gelegenheid van de geboorte van H.K.H. Prinses Juliana.
Het eerste Oranjefeest waarin het AMK een belangrijk aandeel had. In de loop der jaren heeft het mannenkoor bij de geboortes, huwelijken en overlijden van leden van het Oranjehuis steeds door hun muzikale aanwezigheid, hetzij in dagen van vreugde, hetzij in dagen vol droefheid, die dagen tot hoogtepunten van de samenkomsten gemaakt.
Dit eerste Oranjefeest in het bestaan van het AMK werd een openluchtconcert in de muziektent, die toen bij de Monnikendam stond. Dit optreden werd door de feestvierende Keistedelingen zeer gewaardeerd.
Door al deze successen voelden bestuur en dirigent zich in staat deel te nemen aan een “Nationale Zangwedstrijd”. Men vond een geschikte gelegenheid te Zutphen waar een concours werd gehouden ter gelegenheid van het 12½ jarige bestaan van het Zutphens Mannenkoor, op 30 mei 1909.
Elke zichzelf respecterende vereniging had, als ze deelnamen aan een concours, een vaandel bij zich. Het AMK had geen geld en dus … geen vaandel. Een van de leden heeft toen kans gezien om voor de somma van 5 cent een mooi vaandel te vervaardigen. Zo ging men met groot optimisme naar Zutphen en het koor rekende op een eerste prijs. Het koor had ingeschreven in de 3e afdeling en dus moest het lukken.
De teleurstelling was erg groot toen men merkte niet goed gezongen te hebben.
Van de 12 deelnemende verenigingen kregen de Amersfoorters een vijfde prijs.
Toch nog goed voor een bronzen medaille.
Nic. Hazendonk nam in deze periode compositielessen bij Bernhard Zweers, terwijl enkele jaren later Arnold Schönberg zijn leraar was.
Hij componeerde in het begin kleinere werken voor het koor, waarvan hij de
capaciteiten zo door en door kende. Zijn koorwerken uit deze eerste periode zijn als het ware harmonische solfèges, geïnspireerd op de koorklank en ingesteld op de technische problemen van de voor het merendeel ongeschoolde koorleden. Hij hoorde tijdens de repetitie hoe hij schrijven moest en de zangers voelden dat zij door hem te volgen belangrijke vorderingen maakten. Hij liet geen middel onbeproefd om de ontwikkeling van de leden te bevorderen en bracht hen zo spelenderwijs enige theoretische kennis bij.
Zoals zo vele verenigingen in die tijd had ook het AMK geen cent in kas om zelf muziek te kopen. De leden schreven van elkaar de muziek over met alle gevolgen van dien. Sommigen brachten dan ook gruwelijke valse tonen voort!
De oorzaak daarvan lag in het feit dat men geen noot, doch een klad zong!
Men schreef zich in die tijd de vingers blauw aan de vele noten, die in geluid moesten worden omgezet. Soms haakte de kroontjespen, soms ook viel de penhouder op het papier. Een grotere of kleine inktvlek was dan vaak het gevolg daarvan. Wel werd zo’n klad zo goed en zo kwaad als het ging geradeerd, doch niet altijd was de vlek verdwenen en ook werd een inktspat wel eens over het hoofd gezien.
Op de repetitie zag dan de zanger zo’n inktvlek voor een noot aan, met alle
consequenties van dien.
Later kwam men op het lumineuze idee de partijen voor een bepaalde groep, bijvoorbeeld de eerste tenoren, niet meer stuk voor stuk uit te schrijven, doch op eenvoudige wijze te vermenigvuldigen.
Het meest gangbare procédé in die dagen was het hectograferen. Een primitieve en nare bezigheid, waarbij niet alleen de vingers en kleren, doch ook menig tafelkleed kennis maakte met de zeer hardnekkige, niet te verwijderen paarse aniline-inkt.
Deze bezigheid voltrok zich meestal bij de heer Hos thuis. Het resultaat was helaas omgekeerd evenredig aan de inspanning, die voor het totstandkomen van het “meesterwerk” nodig was. Niet alleen zong die bepaalde partij eenstemmig dezelfde klad, doch bovendien kwam het voor, dat de muziek meer pianissimo’s rijker werd, dan de componist had voorgeschreven.
De slecht leesbare gedeeltes van de partij werden namelijk niet zelden heel zacht geneuried, omdat niemand wist wat er precies stond.
In arren moede keerde men dan ook maar weer terug tot het oude overschrijfsysteem, uiziend naar de dag dat er geld genoeg in kas zou zijn om gedrukte partijen te kopen.
2 april 1910 nam het AMK voor het eerst deel aan een propagandaavond van de
vereniging “Het van Hasselt-fonds”. Een filantropische instelling welke zich ten doel stelde het spoorwegpersoneel, dat in het T.B.C. Herstellingsoord te Vorden verpleegd moest worden, financieel te steunen.
Op 17 april werd in Bussum en op 28 mei in Nijmegen aan een concours deelgenomen.
Vooral in Bussum werd men een bittere ervaring rijker. Bijna alle mededingende verenigingen kwamen met geleende krachten uit. “Geen wonder dan ook” – schreef men in het jaarverslag -, “dat wij, die eerlijk toegerust in het strijdperk traden, het moesten afleggen tegen onze minder nauwgezette zusterverenigingen. Ook op onze wijze van zingen viel trouwens wel iets af te dingen, ofschoon wij zulks niet officieel hebben kunnen controleren. Een beleefd verzoek namelijk aan Kunst na Arbeid om ons een afschrift te zenden van de beoordeling der Jury van de door ons gezongen nummers bleef zonder gevolg.”
De Internationale Zangwedstrijd ter viering van het 50-jarig bestaan van de
Kon. Zangvereniging Nijmeegs Mannenkoor bracht voor het AMK in de 3e afdeling opnieuw een vijfde prijs. Het jurylid Völlmar schreef in het rapport: “Dit koor wordt klaarblijkelijk goed geleid. Techniek niet voldoende. Verdient te worden aangemoedigd”.
Toch heeft het concours te Nijmegen behalve een gezellige dag nog iets opgeleverd. Het bestuur van de K.Z.V. Nijmeegs Mannenkoor – het oudste lid van het Verbond – wist de heren Koerselman en Benders van het AMK te overtuigen van het nut lid te worden van het Nederlandsch Zangersverbond.
Tijdens de Algemene Vergadering van 18 juli 1910 werd over dat onderwerp gesproken.
Vooral nu het AMK in Bussum tot de ontdekking was gekomen “hoe ver de knoeierijen kunnen gaan en men ondanks onze afkeuring en vragen daarover geen antwoord wenst te geven, verdient het aanbeveling, dat wij ons tegen deze practijken blijven verzetten.”
Het voorstel om zich bij het Ned. Zangersverbond aan te sluiten wordt met algemene stemmen aangenomen.